| نقش تقوا در انسجام نظام اخلاقی در نهجالبلاغه: رویکردی مفهومی ـ تحلیلی |
| کد مقاله : 1240-HADITH (R1) |
| نویسندگان |
|
علی احمدپور * هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه محقق اردبیلی |
| چکیده مقاله |
| بیان مسأله و سؤال تحقیق:پژوهش حاضر با رویکردی مفهومی ـ تحلیلی به بررسی نقش «تقوا» در انسجام نظام اخلاقی در نهجالبلاغه میپردازد.مسئله اصلی آن است که تقوا در منظومه فکری امام علی(ع) تا چه اندازه از سطح یک فضیلت فردی فراتر رفته وبه عنصری بنیادین در انسجام ساختار اخلاقی انسان تبدیل میشود؛بهگونهای که بتواند میان ساحتهای فردی، اجتماعی و فرجامشناختی حیات انسانی پیوند برقرار سازد. هدف تحقیق:هدف این پژوهش تبیین جایگاه تقوا بهعنوان عامل انسجامبخش درنظام اخلاقی علوی و تحلیل کارکردهای آن در سطوح انسانشناختی، معرفتی، اجتماعی و غایتشناختی است.این مطالعه میکوشد نقش تقوا را درتنظیم و یکپارچهسازی ابعاد مختلف حیات اخلاقی انسان نشان دهد. روش تحقیق:روش تحقیق ازنوع تحلیلی ـ مفهومی بوده وبا رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است.دادهها از خطبهها، نامهها وحکمتهای نهجالبلاغه استخراج و با روش تحلیل درونمتنی و شبکه معنایی بررسی شدهاند تا نسبت مفهومی و کارکردی تقوا در ساختار اخلاقی اندیشه علوی تبیین شود. یافتههای تحقیق:یافتهها نشان میدهد که تقوا درکلام امام علی(ع) دارای ساختاری چندلایه است؛در سطح فردی سازوکار خودنظارتی و ضامن حیات قلبی، در سطح معرفتی مبتنی برعقلانیت و تأمل وجودی،در سطح اجتماعی عامل تنظیم روابط و تقویت انسجام اخلاقی، و در سطح فرجامشناختی جهتدهنده به سرنوشت وجودی انسان و تضمینکننده رستگاری است. نتیجهگیری و کاربردهای تحقیق:درنتیجهگیری،تقوا دراندیشه علوی نه صرفاً فضیلتی اخلاقی، بلکه اصل انسجامبخش نظام اخلاقی انسان است که میان خودآگاهی،عقلانیت دینی، مسئولیت اجتماعی وغایتمندی وجودی پیوندی ساختاری برقرار میسازد.این یافتهها میتواند در بازخوانی نظریه اخلاق اسلامی،طراحی الگوهای تربیت دینی و تقویت سرمایه اخلاقی درجامعه اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. |
| کلیدواژه ها |
| تقوا، نهجالبلاغه، امام علی(ع)، نظام اخلاقی، انسجام اخلاقی، تحلیل مفهومی. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
