| همافزایی خردورزی و تقوا در شکلگیری بنیانهای تمدن اسلامی با تأکید بر نهجالبلاغه |
| کد مقاله : 1221-HADITH |
| نویسندگان |
|
مهدی جلالوند *1، محمد قراباغی2 1استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علوم اسلامی شهید محلاتی 2دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شهید محلاتی |
| چکیده مقاله |
| تمدن اسلامی بر بنیانی «ارزشی ـ عقلانی» استوار است که در آن، وحی الهی و عقلانیت انسانی در تعاملی همافزا قرار دارند. با این حال، گسست تاریخی میان «تقوای منزوی» و «خردورزی ابزاری» از عوامل اصلی رکود یا انحراف تمدنی در جوامع اسلامی بوده است. مسئله این پژوهش، تبیین الگوی نظری ـ عملی همافزایی تقوا و خردورزی با تأکید بر آموزههای نهجالبلاغه و بررسی ظرفیت آن برای بازسازی بنیانهای تمدن اسلامی است. پژوهش با رویکردی کیفی و روش تحلیل مفهومی ـ محتوایی، مؤلفههای تقوا و عقلانیت را استخراج و نسبت ساختاری آن دو را در سطوح فردی و اجتماعی تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهد که در منظومه فکری امام علی، تقوا سازوکاری تمدنساز برای خودکنترلی اخلاقی و صیانت از قدرت و دانش در برابر انحراف است و خردورزی نیز عقلانیتی هدایتپذیر، نقاد و مسئولیتآور محسوب میشود. برآیند این دو، الگویی از «عقل هدایتشده» است که میتواند در عرصههای حکمرانی، اقتصاد، علم و فرهنگ، ضمن تضمین کارآمدی و پویایی، از انفعال و استحاله ارزشی جلوگیری کند. نتیجه آنکه تحقق تمدن اسلامی در گرو بازسازی دیالکتیکی نسبت تقوا و خردورزی و نهادینهسازی آن در ساختارهای اجتماعی است. |
| کلیدواژه ها |
| تقوا، خردورزی، تمدن اسلامی، نهجالبلاغه، عقلانیت دینی |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
