| نقش آموزه «فِرُّوا إِلَى اللَّهِ مِنَ اللَّهِ» در تقواپیشگی؛ تحلیل تاریخی یک انگاره |
| کد مقاله : 1184-HADITH |
| نویسندگان |
|
اکرم السادات حسینی *1، یحیی میرحسینی2 1استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران 2دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران |
| چکیده مقاله |
| گزاره «فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ، وَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ مِنَ اللَّهِ» در نهجالبلاغه، با ظاهری متناقضنما، زمینهساز تحولهای تفسیری گستردهای در تاریخ شرحنویسی شده است. این پژوهش با روش توصیفی‑تحلیلی و بهکارگیری رویکرد تاریخ انگاره، پانزده شرح منتخب از قرن ششم تا پانزدهم هجری را بررسی کرده و سه دوره اصلی تحول در فهم این گزاره را شناسایی نموده است: دوره اول (قرون ۶–۸ ق) با خوانش اخلاقی‑تربیتی، تقوا به مثابه پرهیز عملی و مراقبت دایمی و فرار به معنای پناهجویی از عذاب به رحمت الهی تفسیر شد. دوره دوم (قرون ۷–۱۰ ق) با رویکرد عرفانی‑سلوکی تحت تأثیر عرفان نظری و وحدت وجود، فرار به سیری سهمرحلهای از «آثار» به «صفات»، سپس به «ذات» تبدیل گشت و تقوا، رویگردانی از غیر خدا به سوی او معنا یافت. دوره سوم (قرون ۱۲–۱۵ ق) با شروح تلفیقی در پاسخ به چالشهای دوره معاصر، خوانشهای چندوجهی سیاسی‑اجتماعی، عرفانی‑فلسفی و کلامی ظهور کرد که در آنها تقوا از حیطه فردی فراتر رفته و به مسئولیتپذیری فعال و بستری ضروری برای «فرار» حقیقی تبدیل گشت. برآیند پژوهش نشان میدهد سیر فهم این گزاره از برداشتی اخلاقی آغاز و به تفسیری چندلایه و وجودی‑اجتماعی تکامل یافته است. این تحول، متأثر از گفتمانهای هر عصر و تعامل با مفاهیم فلسفی‑عرفانی بوده و در آن، جایگاه محوری «تقوا» به عنوان پیشنیاز وجودی «فرار» به تدریج آشکار شده است. |
| کلیدواژه ها |
| نهجالبلاغه، تقوا، فرار از / به سمت خدا، تاریخ انگاره، سیر تحول شروح. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
