| مبانی فقهی مدیریت بحران در سازمانها بر اساس نظریه تقوا و قاعده تقدم اهم بر مهم |
| کد مقاله : 1146-HADITH (R1) |
| نویسندگان |
| ولی اله یزدانی * |
| چکیده مقاله |
| در عصر حاضر، بحرانهای سازمانی (اقتصادی، امنیتی، زیستمحیطی و اخلاقی) چنان پیچیده و چندبُعد شدهاند که رویکردهای صرفاً فنی و سکولار مدیریت بحران، توان پاسخگویی به ابعاد اخلاقی و معنوی آنها را ندارند. فقدان چارچوبی فقهی-اخلاقی برای تصمیمگیری در شرایط تزاحم مصالح و محدودیت منابع، خلأ پژوهشی جدّی در ادبیات مدیریت اسلامی محسوب میشود. پژوهش حاضر درصدد است مبانی فقهی مدیریت بحران در سازمانها را بر دو محور «تقوا» (بهمثابه ملکه درونی و ضامن اخلاقی تصمیمگیری) و «قاعده تقدم اهم بر مهم» (بهمثابه معیار شرعی-عقلانی اولویتبندی در شرایط تزاحم) تبیین کند.این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع اولیه (قرآن کریم و سنّت معتبر اهلبیت علیهمالسلام) و منابع ثانویه (آثار فقهی و اصولی فقهای امامیه) انجام شده است. یافتهها و نتایج این پژوهش نشان می دهد که تقوا بهعنوان ملکه نفسانی، مانع انحرافات سیاسی-شخصی در بحران شده و بصیرت، خودکنترلی و مسئولیتپذیری مدیر را تقویت میکند. در شرایط تزاحم، حفظ جان بر حفظ مال، دفع فتنه بر مقابله نظامی، و حقوق کارکنان بر منافع کوتاهمدت سازمانی تقدم دارد. تقوا ضامن اجرای اصیل قاعده اهم و مهم است و از سوءاستفاده ابزاری آن جلوگیری میکند. کاربرد در مراحل چهارگانه مدیریت بحران: پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی، همگی در پرتو قواعد فقهی (لاضرر، نفی عسر و حرج، دفع افسد به فاسد، تحذیر) قابل تنظیماند. الگوی «سازمان متقی»: الگوی پیشنهادی مبتنی بر سه ستون فقه عملی، مدیریت اخلاقمحور و مسئولیتپذیری معنوی است. |
| کلیدواژه ها |
| مدیریت بحران، فقه اسلامی، تقوا، قاعده اهم و مهم، سازمان متقی، قواعد فقهی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
