| تمدنسازی مبتنی بر کلام؛ واکاوی اصول اخلاق گفتوگو از منظر امام علی (ع) و کاربست آن در بسط تمدن نوین اسلامی |
| کد مقاله : 1133-HADITH |
| نویسندگان |
|
محمد توکلی پور * گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، پیام نور، ایران |
| چکیده مقاله |
| تمدن نوین اسلامی بهعنوان پروژهای آیندهنگر، نیازمند زیرساختهای معرفتی و اخلاقی مستحکمی است تا بتواند علاوه بر بسط داخلی، از قابلیت نفوذ و اثرگذاری بر تمدنهای دیگر برخوردار گردد. این مقاله با پذیرش این فرض که «گفتوگو» یکی از ارکان کلیدی تعامل و انتقال مفاهیم تمدنی است، در پی تبیین نقش سازنده «اخلاق گفتوگو» مبتنی بر معارف ناب علوی در پیشبرد این هدف است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با اتکا به نهجالبلاغه و دیگر سخنان امام علی(ع)، ابتدا مبانی انسانشناختی لازم برای یک گفتوگوی سازنده؛ مانند کرامت ذاتی انسان، حقیقتجویی فطری و عقلانیت را استخراج میکند. در گام بعدی، اصول و آداب عینی اخلاق گفتوگو در اندیشه علوی؛ چون صداقت، عدالت محوری در استدلال، احترام به مخاطب، گوشسپاری فعال، پرهیز از تحقیر و جدالطلبی، و التزام به ادب کلامی تنظیم و ارائه میگردد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که التزام به این اخلاق، نه تنها فضای داخلی امت اسلامی را برای همافزایی علمی و فرهنگی اصلاح میکند؛ بلکه مهمتر از آن، زبان مشترک و جذابیت حِکمی لازم برای گفتوگو با دیگر تمدنها را فراهم میآورد. در نتیجه، اخلاق گفتوگوی علوی میتواند بهعنوان یک «نرمافزار قدرتمند تمدنی»، هم در بسط درونی و هم در نفوذ بیرونی تمدن نوین اسلامی، عامل تعیینکنندهای باشد و از هویتسازی انزواگرایانه به سوی تأثیرگذاری فعال و گفتوگومحور سوق دهد. |
| کلیدواژه ها |
| اخلاق گفتوگو، تمدن نوین اسلامی، اندیشه علوی، بسط تمدنی، انسانشناسی اسلامی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
