| «ابعاد روحی-روانی تقوا در نهجالبلاغه و پیامدهای آن برای سلامت روانی خانواده» |
| کد مقاله : 1121-HADITH (R1) |
| نویسندگان |
|
اصغر اسلامی * حوزه علمیه مروی تهران |
| چکیده مقاله |
| تقوا بهعنوان یکی از محوریترین مفاهیم اخلاقی در نهجالبلاغه، فراتر از بُعد عبادی-فقهی، دارای ابعاد روانشناختی قابلتوجهی است که میتواند بر سلامت روانی فردی و در نتیجه، کارکرد خانواده تأثیر بگذارد. این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد روحی-روانی تقوا در نهجالبلاغه و تبیین مسیرهای تأثیرگذاری آن بر سلامت روانی خانواده انجام شد. این مطالعه از نوع بنیادی-کاربردی با رویکرد کیفی توصیفی-تحلیلی است. جامعه پژوهش شامل متون نهجالبلاغه (خطبهها، نامهها و حکمتها) و شروح معتبر آن بود. دادهها با روش نمونهگیری هدفمند جمعآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مضمون تحلیل شدند. برای اعتباربخشی، از معیارهای باورپذیری، انتقالپذیری، اطمینانپذیری و تأییدپذیری استفاده گردید. تحلیل دادهها منجر به استخراج پنج بُعد اصلی روانشناختی تقوا شد: (1) خودآگاهی انعکاسی (مراقبه نفس و شناخت نقاط ضعف)، (2) خودتنظیمی ارادی (کنترل تکانه)، (3) تنظیم هیجانی سازنده (مدیریت خشم و اضطراب)، (4) مسئولیتپذیری اخلاقی (پاسخگویی در برابر رفتار)، و (5) امیدواری واقعبینانه (چشمانداز مثبت با حفظ واقعگرایی). همچنین شش مسیر تأثیرگذاری تقوا بر سلامت خانواده شناسایی شد: بهبود ارتباطات بینفردی، مدیریت مؤثر تعارض، افزایش انسجام و همبستگی، ارتقای مهارتهای تربیتی والدین، ایجاد فضای عاطفی مثبت، و تقویت تابآوری در بحرانها. تطبیق این یافتهها با نظریههای روانشناسی معاصر (مانند نظریه دلبستگی، نظریه خودتعیینگری، و نظریه نظامهای خانواده) نشان داد که تقوا میتواند بهعنوان یک سازه روانشناختی یکپارچه در تبیین سلامت روان خانواده مورد استفاده قرار گیرد. تقوا در نهجالبلاغه یک نظام چندبُعدی سلامت روانی است که از طریق ارتقای ظرفیتهای روانشناختی فرد (والدین)، بهطور غیرمستقیم کیفیت روابط خانوادگی را بهبود میبخشد. |
| کلیدواژه ها |
| کلیدواژهها: تقوا، نهجالبلاغه، سلامت روانی خانواده، خودتنظیمی، تنظیم هیجانی، روانشناسی اسلامی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
