| تقوا بهمثابه سازوکار اخلاقی مهار قدرت در بحران مشروعیت: مطالعهی تطبیقی تجربهی امام علی (ع) و امام خمینی (ره) در مواجهه با اهل بغی |
| کد مقاله : 1099-HADITH (R1) |
| نویسندگان |
|
مرتضی حسنی نسب *1، رضا محمدی2 1عضو هیئت علمی دانشگاه اراک 2استادیار گروه معارف اسلامی دانشکده علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا همدان |
| چکیده مقاله |
| مواجههی حکومتهای دینی با مخالفان مسلّحانه، فراتر از مسئلهای امنیتی یا فقهی، آزمونی برای مشروعیت اخلاقی قدرت محسوب میشود. این پژوهش با روش تحلیلی–تطبیقی، نقش «تقوا» را در مهار خشونت دولتی در دو تجربهی تاریخی—حکومت امام علی (ع) و رهبری امام خمینی (ره)—بررسی میکند. با اتکا به چارچوب نظری «خودنگهداری اخلاقی قدرت» در فلسفهی سیاسی معاصر و با استناد به منابع حدیثی (بهویژه نهجالبلاغه)، متون فقهی شیعه و اسناد دوران انقلاب اسلامی، نشان داده میشود که تقوا در هر دو تجربه، فراتر از یک فضیلت فردی، بهعنوان هنجارِ راهبردی در تصمیمگیریهای بحرانی عمل کرده است. با این وجود، این مقاله آگاهانه از همسانسازیِ سادهانگارانهی دو عصر خودداری کرده و بر تفاوتهای ساختاری—از نظام غیرنهادینهی خلافت تا دولت نهادمند جمهوری اسلامی—تأکید دارد. یافتهها حاکی از آن است که منطق مشترکِ «تقدم اتمام حجت، محدودسازی خشونت و پاسخگویی اخلاقی» در هر دو تجربه، فقه سیاسی شیعه را از خوانشی صرفاً فرمانمحور به سوی مدلی مسئولیتپذیر سوق میدهد—البته با پذیرش این که اجرای این منطق در هر دو بافت، با چالشهای تاریخی و اخلاقیِ خاص خود همراه بوده است. |
| کلیدواژه ها |
| امام علی(ع)، امام خمینی(ره)، تقوای سیاسی، قدرت، اهل بغی، اتمام حجت |
| وضعیت: پذیرفته شده |
