| تبیین سازوکارهای نظارتی برای تحقق «تقوای سازمانی» در الگوی حکمرانی علوی (با تأکید بر عهدنامه مالک اشتر) |
| کد مقاله : 1054-HADITH (R1) |
| نویسندگان |
|
محمدامین حیدرآزاد * حوزه علمیه |
| چکیده مقاله |
| فساد اداری و چالشهای ناشی از ناکارآمدی سازمانی، از مهمترین موانع تحقق حکمرانی مطلوب است. پارادایمهای رایج مدیریتی، معمولاً راهکارهای خود را در دوگانه «نظارتهای سختگیرانه پلیسی» یا «توصیههای صرفاً اخلاقی» محدود میکنند؛ حال آنکه مسأله اصلی این پژوهش، تبیین مکانیسمی است که طی آن «تقوای فردی» به یک «نظام صیانتی ساختارمند» در مدیریت اسلامی تبدیل شود. این پژوهش با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی و استناد به منابع کتابخانهای اصیل—بهویژه متن عهدنامه مالک اشتر، شرح «آیین کشورداری» آیتالله فاضل لنکرانی و مبانی نظری شهید مطهری در «ده گفتار» و «آزادی معنوی»—سامان یافته است. یافتههای بنیادین نشان میدهد که در اندیشه علوی، اکتفا به «وجدان فردی» و حُسن ظن برای اداره جامعه کافی نیست. مبانی نظری این الگو بر گذار از «تقوای پرهیز» (انزوا) به «تقوای ستیز» (مصونیت اجتماعی) استوار است؛ جایی که مدیر باید دارای استقلال شخصیت باشد. در بُعد عملیاتی، مدل استخراجشده از فرمان امیرالمؤمنین(ع) بر چهار رکن استوار است: ۱. نظام گزینش (الاختبار): نفی اعتماد اولیه و تأکید بر آزمونهای عملی و اصالت خانوادگی (بیوتات صالحه) بهعنوان وثیقه اخلاقی؛ ۲. نظام تأمین (اسباغ الارزاق): تأمین مکفی معیشت جهت سلب بهانه خیانت و اتمام حجت؛ ۳. نظام نظارت : استقرار شبکه بازرسی پنهان بهعنوان وجدان بیدار بیرونی؛ و ۴. نظام مجازات برای بازدارندگی عمومی. بنابراین تقوای سازمانی در اسلام محصول همافزایی «تربیت درونی» و «کنترل بیرونی» است. این مدل با واقعبینی نسبت به طبیعت انسان، ضمن تکریم شخصیت کارگزار، هزینه فساد را از طریق نظارت دقیق و مجازاتهای بازدارنده افزایش داده و سلامت سیستم را تضمین میکند. |
| کلیدواژه ها |
| عهدنامه مالک اشتر، تقوای سازمانی، تقوای قوت و ضعف، نظارت (العیون)، اسباغ ارزاق، آیتالله فاضل لنکرانی، شهید مطهری. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |
